Bedrijfslichaamlijke Opvoeding: gymnastiek achter het bureau

Zitten is het nieuwe roken! We bewegen te weinig en zitten te veel, blijkt uit een onderzoek van het CBS uit 2016. Nederlanders met een kantoorbaan zitten gemiddeld zelfs 10,1 uur per dag. Al in 1956 was dat reden om aan ‘bedrijfslichaamlijke opvoeding’ te gaan doen.

Te veel zitten en te weinig bewegen veroorzaken een heel spectrum aan gezondheidsproblemen. Dit is natuurlijk geen nieuwe kennis. Al in 1956 greep de bedrijfsleiding van de Postcheque en Girodienst en de Rijkspostspaarbank (rechtsvoorgangers van ING) een Amerikaans onderzoek aan waaruit bleek dat “kinderen die regelmatig per auto naar school gingen en in die school geen trappen liepen maar de lift gebruikten…verontrustend veel afwijkingen vertoonden in de houding en werking van verschillende organen” om de bedrijfslichaamlijke opvoeding (de Belop) te introduceren bij het personeel. Samenhorigheid, opofferingsgezindheid en kameraadschapgeest Het belangrijkste doel van de Belop was het “geven van lichaamsbeweging en spel aan ambtenaren die lijden aan bewegingsarmoede”. De Belop beleefde haar première september 1956. Zestig ‘meisjes’ en twintig ‘heren’ van de Adresseerafdeling en het bureel Archief kregen drie dagen per week, 8 minuten “beweging gevende en houding corrigerende gymnastische oefeningen op een leutig muziekje” voorgeschoteld. Naast het “bewegen op muziek” kon het personeel tijdens de lunchpauze 45 minuten gebruik maken van een gymlokaal om o.a. volleybal te spelen. De volleybalcompetitie die uit dit “Lunchpauzespel” ontstond was populair bij het personeel en heeft zeker 15 jaar gelopen. Ook de psychologische meerwaarde van sport en spel werd gewaardeerd door de bedrijfsleiding. In 1964 scheef men in het personeelsblad Girocontact dat de Belop ‘samenhorigheidsgevoel, opofferingsgezindheid en kameraadschapsgeest’ bevorderde, waarden waarvan men vond dat ze de dienst ten goede kwamen.

December 1956, PCGD. Volleybalwedstrijd tijdens het “lunchpauze spel”.

1975, PCGD. Training instructrices pauzegymnastiek op girokantoor Arnhem.

1991, NMB Postbank Groep. Een fysiotherapeut doet oefeningen met codeersters tijdens het TAB 2000 project.

Een dansfeestje tegen nekklachten Een groep die veel gebruik maakte van de Belop waren de codeersters. Zij maakten girobetaalkaarten, kascheques en acceptgiro’s met behulp van een encodeermachine geschikt voor computerverwerking. Dit was eentonig werk met veel repetitieve bewegingen. Nek-, arm- en schouderklachten kwamen bij hen veel voor. De gymnastiekoefeningen hielpen tegen deze klachten en waren een afwisseling in de werksleur. Desondanks was het niet altijd makkelijk om iedereen enthousiast te maken voor de oefeningen. Bij een training in 1975 verwoordde hoofdinstructrice Tonny Oosterwegel-Postuma het als volgt: “In de eerste plaats is het natuurlijk belangrijk dat je beweegt. Dan ben je even van die stoel af. Maar daarnaast vind ik het een heel belangrijk aspect dat je even uit de werksfeer weg bent. De sfeer in zo’n groepje dat pauzegymnastiek doet is eigenlijk bepalend. Laten we eerlijk zijn, als de chef als een papzak achter zijn bureau blijft zitten werkt dat natuurlijk averechts. Datzelfde geldt uiteraard ook voor de codeersters in het bureel. Als je er een paar bij hebt die zich afzijdig houden dan kan dat fataal zijn. (maar) vergeet ook niet dat de 10 minuten pauzegymnastiek soms ontaarden in een dansfeest. Die spontaniteit is dan niet gemaakt, die is ook echt”. RSI en ‘pop-ups’ Midden jaren ‘70 liep de Belop dus nog, maar in 1991 moest het wiel opnieuw worden uitgevonden. Toen werd de projectgroep TAB 2000 opgericht om oplossingen vinden voor het grote ziekteverzuim door RSI-klachten onder de codeersters. Naast aangepaste werkplekken was de oplossing als vanouds. Bedrijfsgymnastiek bestaande uit oefeningen achter het bureau. Opnieuw moesten sommige codeersters hun gêne overwinnen. In 2000 introduceerde ING het computerprogramma Workpace om ‘ongezond’ PC-gebruik onder kantoorwerkers te bestrijden en RSI-klachten te voorkomen. Workpace inventariseert computergebruik en geeft aan wanneer je pauzes zou moeten houden en welke oefeningen je kan doen om RSI-klachten te bestrijden. Ook nu nog krijgen ING-medewerkers regelmatig een pop-up van dit programma op hun scherm te zien. (Jacoline Bodewes, conservator Bedrijfshistorisch Archief ING)

2007, ING. Het programma Workpace in gebruik.

2020, ING. Workpace beeldscherm instructie.