“Ik heb het hartstikke naar mijn zin gehad”

Jan Heij kijkt terug

Een sollicitatiebrief heeft hij nooit geschreven. Jan Heij (73) is altijd gevraagd om dingen te doen. Ook toen een dringend beroep werd gedaan op zijn expertise en hij twee jaar later dan de bedoeling met pensioen ging.

Zijn organisatietalent en analytisch inzicht vielen bij de directieleden op toen Jan Heij aan het einde van zijn doctoraalstudie bedrijfseconomie een afstudeerscriptie over het gebouwenbeleid bij de PTT-directie, zijn opdrachtgever, inleverde. De harde noten die hij daarin kraakte oogstten behalve enige aarzeling vooral bijval. Nog tijdens zijn studie trokken verschillende directeuren van de PTT aan hem, maar uiteindelijk koos Heij in 1973 voor de Postcheque- en Girodienst (PCGD) waar hij begon als medewerker bij afdeling Bedrijfsorganisatorische Zaken waarvan Willem Hoftijzer het hoofd was. In de jaren die volgden kreeg Heij – inmiddels chef Onderzoek Organisatiestructuur – ook te maken met de personele aspecten die zijn functie met zich meebrachten. Het werk nam toe en ook het aantal medewerkers.

Postbank Intussen waren voorbereidingen in volle gang om de overheidsdienst Postgiro Rijkspostspaarbank – een fusie van PCGD, Rijkspostspaarbank en Gemeentegiro Amsterdam – te verzelfstandigen naar een geprivatiseerd bankbedrijf: de Postbank. Het hoofd Sociale zaken had al te kennen gegeven dat hij na de privatisering met pensioen zou gaan en hij droeg Jan Heij, inmiddels chef Sociale organisatie en structuren, voor als zijn opvolger. “Zeggen wat je vindt en daar eerlijk over zijn. Straight op basis van je deskundigheid, eerlijk, recht op de man af.” Deze instelling, dit levensmotto is bepalend geweest voor de succesvolle loopbaan van Jan Heij. Hij deelde deze instelling met zijn nieuwe baas Godfried van der Lugt, de eerste chief executive officer (CEO) van de kersverse Postbank. “Welke twee dingen zijn voor jou hartstikke belangrijk als ik directeur Personeel & Organisatie ben?” vroeg Jan Heij aan Van der Lugt bij hun eerste kennismaking. “Nou”, antwoordde Godfried, “heel simpel: ‘you’ll fix it’ en ‘no surprise’.” Jan had direct al het volste vertrouwen van Van der Lugt dat gebaseerd is op die eerlijkheid. Maar de nieuwe CEO wilde niet voor voldongen feiten komen te staan door kwesties met vakbonden of nieuws uit de media over de Postbank die Van der Lugt zouden verrassen. “Deze twee dingen zijn vanaf 1986 de rode draad geweest in mijn leven", beaamt Jan. De eerste kennismaking was direct al geslaagd en werd beklonken met een glas chablis. De samenwerking met Godfried is sindsdien altijd meer dan uitstekend geweest, is de ervaring van Heij. En onder zijn leiding ontstond een afdeling P&O die “klonk als een klok”.

Cultuurschok Het aantreden van Michel Tilmant als bestuurder van ING zorgde voor een cultuurschok bij de bank-verzekeraar. Jan Heij: “De komst van Tilmant, vind ik, heeft ING cultureel geen goed gedaan.” Hij herinnert zich: "Zoals hij met mensen omging… Een voorbeeld: “Als het je niet bevalt”, zei hij: 'You can get a cheque and we kick you out'.” Die boodschap viel slecht bij de grondleggers van de Postbank met giroblauw bloed in de aderen: Hans Verkoren, Jan Zegering Hadders, Henk Kruidenier, Ton Kuijlaars en Jan Heij. “Wij waren een gideonsbende”, zegt Jan.

Jan Heij (73) is geboren en getogen in Utrecht waar hij nog steeds woont. Hij is vader van twee dochters, waarvan de jongste – woonachtig in Zwitserland – twee kleine kinderen heeft. Hij was directeur P&O van de Postbank, directeur Operations Betalingsverkeer en directeur Mobiliteitscentrum bij ING.

Een club van hardwerkende mensen, de architecten van de Postbank met het sociale gezicht voor het personeel en een uitstekend sociaal plan als boegbeeld. “De essentie van het sociaal plan, de kern ervan is nu nog steeds terug te voeren op het plan van P&O dat nadien bij de fusies gehanteerd werd. Daar ben ik nog steeds trots op”, kijkt Jan tevreden terug. Een jaar na de pensionering van Heij moest Tilmant de consequentie van zijn eigen woorden ervaren en werd hij in 2009 gedwongen af te treden nadat ING door de bankencrisis in haar voortbestaan op de rand van de afgrond balanceerde en met vele miljarden overheidssteun overeind moest worden gehouden. Minister van Financiën Wouter Bos (PvdA) stelde het vertrek van deze Belgische bestuurder als voorwaarde voor de steunoperatie.

Fietsen, veel fietsen In 2008 ging Heij met pensioen. Twee jaar later dan hij beoogde, maar zijn inbreng was nog zeer nodig bij het mobiliteitscentrum ING – dat boventallig personeel van werk naar werk begeleidt – en waarvan Jan Heij directeur was. Zijn vertrek werd uitbundig gevierd. “Mijn afscheid in alle hoeken en gaten van de bank is heel mooi, heel waardig geweest”, kijkt Jan terug. Onder de genodigden waren bekende Nederlanders als Agnes Jongerius en volleyballer Ron Zwerver. Jongerius, vakbondsbestuurder van FNV en PvdA'er. Volleybalinternational Ron Zwerver is vooral bekend met zijn team als winnaar van de olympische gouden medaille in 1996. Jan, zelf uit een sociaal nest (SDAP, PvdA), onderhield altijd goede relaties met de vakbeweging en was behalve verdienstelijk volleyballer ook scheidsrechter. Jan Heij is tevreden en dankbaar met wat hij in zijn leven bereikt heeft. “Als ik terugkijk zou ik alles zo overdoen, op dezelfde manier. Ik heb het hartstikke naar mijn zin gehad. Ik ben heel dankbaar en heb veel geleerd van Frans Groen, directeur PCGD, mijn eerste leermeester, en van Van der Lugt, en op het einde veel steun gekregen van Durk Brands, bestuursvoorzitter van ING Nederland. Die hebben mij altijd terzijde gestaan in woelige tijden.” Het credo van Jan “zeggen wat je vindt en er dan eerlijk over zijn” kan voor hem en voor anderen een realiteit zijn. Hoewel, toen hij deze waarheid onlangs aan zijn kleindochter van amper vijf jaar voorhield, legde zij haar vingertje op een gevoelige plek: “Opa, als jij iets zegt, en je zegt dat dat zo is, omdat jij het zegt dan hoeft dat toch niet altijd zo te zijn?” En daar had Jan niet van terug. Tegenwoordig doet Jan Heij geen “officiële” dingen meer maar verricht hij met al zijn kennis en ervaring nog wel “onderhandse” hand- en spandiensten. Hij verblijft veel in ‘zijn’ comfortabele bungalow in Drenthe. Hij huurt het, want aan bezit hecht hij niet. Daar komt hij al 27 jaar. De bourgondiër, die van een goed glas wijn houdt, ontmoet hier zijn familie en intieme vrienden, ook uit het werkverleden. Dan gaat hij wandelen en fietsen, heel veel fietsen door het Drentse land, kromgebogen over zijn stuur, zichzelf een weg banend. Net zoals Jimmy – de eenzame fietser die Boudewijn de Groot in een liedje bezong. Het was een hit in het najaar van 1973 toen Jan Heij zijn loopbaan bij de PCGD begon.

(Hans Nijenmanting)